Kristallnachtherdenking

Toespraak van Shanna Vink-Meijer tijdens de Kristallnachtherdenking in Leeuwarden

9 november 2026

"Goedenavond allemaal,

Mijn naam is Shanna Vink Meijer. Ik ben schrijfster, spreekster, getrouwd, moeder van vier prachtige kinderen. En ik ben Joods.

Ik word met regelmaat door het hele land uitgenodigd om te spreken over het groeiende antisemitisme in Nederland. Over de wereld vóór en na 7 oktober. Over bedreigingen, intimidatie en uitsluiting.

Over wat mijn kinderen meemaken. Wat wij als gezin meemaken. Wat mijn familie meemaakt. En wat onze gemeenschap, ons volk, momenteel doormaakt. Zowel hier in de diaspora als in Israël.

Over de angst die steeds nadrukkelijker onderdeel wordt van ons dagelijks leven.

Maar deze uitnodiging was anders.

Dit keer werd ik gevraagd om te spreken tijdens de Kristallnachtherdenking. En ik kan u vertellen dat het schrijven van deze toespraak mij ontzettend zwaar is gevallen. Want hoe vertel ik u in tien minuten over wat het met je doet, de vervolging van je eigen volk, terwijl je tegelijkertijd met de grootste zorgen rondloopt over de veiligheid en de toekomst van je eigen kinderenNU?

En dan draag ik ook nog mijn eigen familiegeschiedenis met mijmee.

Toen ik werd uitgenodigd om hier in Leeuwarden te spreken, ben ik verder gaan zoeken naar mijn Friese Joodse wortels. Ik wist dat mijn grootvader uit Assen kwam, maar ontdekte dat mijn familiegeschiedenis ook diepgeworteld is in Noordwolde, Gorredijk en zelfs hier, in Leeuwarden.

Hier hebben generaties van mijn familie gewoond, gewerkt, kinderen gekregen en hun toekomst opgebouwd.

Ik ben de derde generatie na de Holocaust. Mijn beide Joodse opa’s zaten tijdens de oorlog in het verzet. Mijn oma’s en tantes moesten hun kinderen en baby’s afstaan om hen in veiligheid te brengen.

Stelt u zich eens voor wat dat betekent. Dat je als ouder je kind moet loslaten, zonder te weten of je het ooit nog terugziet. Ik begrijp hun nachtmerries nu zo goed.

En vandaag staan wij hier om de Kristallnacht te herdenken.

De nacht van 9 op 10 november 1938.

De nacht waarin onze synagogen in brand werden gestoken. Onze winkels werden vernield. Onze huizen werden aangevallen en in brand gestoken.

Waarin wij werden mishandeld. Vernederd. Vermoord.

Maar die nacht kwam niet uit het niets.

De Holocaust begon niet met gaskamers. Niet met treinen naar vernietigingskampen.

Daaraan gingen jaren vooraf.

Jaren van propaganda. Van het aanwijzen van Joden als schuldigen. Van boycots, uitsluiting, het afnemen van rechten en het langzaam ontmenselijken van een heel volk.

En dat is precies waarom ik vandaag zoveel moeite heb met de woorden: ‘Nooit meer.’

Want wat bedoelen we daar eigenlijk mee?

Nooit meer gaskamers? Nooit meer vernietigingskampen? Nooit meer treinen?

Is dat werkelijk waar we de grens leggen?

Want de uitsluiting, de intimidatie en de ontmenselijking die aan de Holocaust voorafgingen, zijn niet uitsluitend verschijnselen uit het verleden.

Ik zeg niet dat Nederland vandaag exact hetzelfde is als Duitsland in 1938. Maar ik zie en ervaar wel hoe wij opnieuw worden geïntimideerd, buitengesloten en verantwoordelijk gehouden voor zaken waar wij persoonlijk niets mee te maken hebben.

Ik zie hoe onze synagogen, scholen en bijeenkomsten extreem zwaarder beveiligd moeten worden. Hoe mensen hun Joodse identiteit verbergen. Hoe al zoveel Joodse families Nederland hebben verlaten omdat zij hier geen toekomst meer zien.

En daarom kan ik niet meer eenvoudig zeggen: ‘Nooit meer.’

Want als we pas in actie komen wanneer de vernietiging begint, zijn we veel te laat.

Kijk alleen al naar Leeuwarden.

Hier leefde ooit een Joodse gemeenschap die al eeuwenlang deel uitmaakte van deze stad. Hier waren Joodse gezinnen, winkels, een school en een synagoge.

Meer dan vijfhonderd Joodse inwoners van Leeuwarden werden tijdens de Holocaust vermoord.

Maar dat getal vertelt niet het hele verhaal.

Want het waren niet alleen die honderden mensen die hun leven verloren.

Het waren ook de kinderen die zij nooit meer konden krijgen. De kleinkinderen die nooit werden geboren. De achterkleinkinderen die vandaag misschien naast ons hadden gestaan.

Hele generaties die nooit de kans kregen om te bestaan.

Wanneer je een mens vermoordt, neem je een leven. Maar wanneer je een volk probeert uit te roeien, probeer je ook zijn toekomst te vernietigen.

En juist hier, in een stad waar ook mijn eigen familiegeschiedenis ligt, raakt mij dat diep.

Want terwijl wij vandaag stilstaan bij het Joodse leven dat uit deze stad werd weggerukt, vraag ik mij af welke toekomst mijn eigen kinderen nog in Nederland hebben.

Mijn oudste dochter heeft Joods onderwijs gevolgd. Inmiddels studeert zij. Maar zij kan zich niet veroorloven om te vertellen dat zij Joods is. Dan is ze simpelweg niet meer veilig.

Mijn jongste dochter zit nog op een Joodse school. Daar mag zij gewoon kind zijn. Zonder zich te hoeven verantwoorden voor haar joods zijn.

Maar om daar gewoon kind te kunnen zijn, moet zij eerst door een zwaarbeveiligde toegang. Camera’s, hekken, marechaussee en politie. Bij een tienminutengesprek duurt het langer om de school binnen te komen dan het hele gesprek.

Dit omdat we een doelwit zijn, simpelweg omdat we Joods zijn.

En dan mijn jongste zoontje.

Hij is pas vijf jaar oud. Onlangs heb ik hem ingeschreven op een schooltje.

Op het inschrijfformulier stond een vraag over religie.

Ik heb die vraag blanco gelaten.

Ik durfde bij de inschrijving van mijn eigen kind niet op te schrijven dat hij Joods is.

Laat dat eens tot u doordringen.

Een moeder die haar vijfjarige kind probeert te beschermen door een wezenlijk deel van zijn identiteit te verbergen.

In Nederland. In 2026.

En dat is misschien wel de moeilijkste strijd die ik voer.

Want ik wil mijn kinderen leren trots te zijn op wie zij zijn. Om hun hoofd rechtop te houden. Om hun Davidster te dragen. Om nooit te vergeten waar zij vandaan komen.

Maar tegelijkertijd ben ik hun moeder. En als moeder wil ik boven alles dat mijn kinderen veilig zijn.

Ik leer mijn kinderen trots te zijn op wie zij zijn. En vervolgens moet ik hen soms beschermen door te verbergen wie zij zijn.

Dat verscheurt mij.

Want dat is wat antisemitisme uiteindelijk doet. Het bepaalt niet alleen hoe anderen naar je kijken. Het beïnvloedt hoeveel van jezelf je nog durft te laten zien.

En toch sta ik hier.

Ondanks de bedreigingen, de verwensingen en de haat die ik zelf dagelijks ontvang.

Want zwijgen is voor mij geen optie.

Mijn voorouders hebben niet alles doorstaan opdat ik vandaag uit angst mijn mond zou houden.

Zolang ik een stem heb, zal ik die gebruiken. Voor mijn kinderen. Voor onze gemeenschap. Voor degenen die ons voorgingen. En voor degenen die na ons komen.

Maar gelukkig is er ook hoop.

En die hoop zie ik hier vandaag.

In de mensen die hier aanwezig zijn. In de mensen die zich uitspreken. In de solidariteitswandelingen die inmiddels in tientallen Nederlandse steden en dorpen plaatsvinden.

Mensen die weigeren weg te kijken. Die laten zien dat de Joodse gemeenschap er niet alleen voor staat.

U bent voor mij lichtpuntjes in een wereld die ontzettend donker aanvoelt.

Maar ik wil u ook iets vragen.

Laat uw betrokkenheid niet eindigen wanneer u straks naar huis gaat.

Want herdenken mag nooit een manier worden om ons geweten gerust te stellen.

Wij kunnen niet ieder jaar bloemen leggen voor Joden die ooit werden uitgesloten, terwijl wij onze ogen sluiten wanneer Joden vandaag opnieuw worden buitengesloten.

Misschien moeten we daarom ophouden met het gedachteloos herhalen van de woorden ‘Nooit meer’.

En onszelf een veel ongemakkelijkere vraag stellen.

Wat hebben wij eigenlijk geleerd, als Joodse kinderen in Nederland opnieuw bang zijn om te laten zien wie zij zijn?

Wij kunnen de geschiedenis niet veranderen.

Maar wij kunnen wel bepalen welke geschiedenis wij vandaag schrijven.

Ik wil niet dat mijn kinderen later moeten herdenken hoe het Joodse leven uit Nederland verdween, terwijl wij vandaag nog de kans hadden om het te beschermen.

Wij weten wat de wereld destijds had moeten doen.

Maar wat gaat u morgen doen?

Voordat ik afsluit, wil ik iets doen wat voor mij persoonlijk ontzettend veel betekent.

Ik wil het Sjema uitspreken.

Woorden die Joden al duizenden jaren uitspreken. Woorden van geloof, verbondenheid en identiteit. Woorden die onze voorouders hebben doorgegeven, zelfs tijdens de donkerste momenten van onze geschiedenis.

Vandaag wil ik die woorden hier laten klinken. In Leeuwarden. Waar ook mijn eigen familiegeschiedenis ligt.

Voor de Joodse inwoners die nooit meer terugkeerden. Voor de generaties die nooit geboren konden worden. En voor onze kinderen, die deze woorden hopelijk nog vele generaties in vrijheid mogen uitspreken.

Zij hebben keer op keer geprobeerd ons volk te vernietigen.

Maar onze stemmen zijn nooit verdwenen.

Onze gebeden zijn nooit verdwenen.

En ons volk zal nooit verdwijnen.

Als u de woorden kent, spreek ze dan alstublieft met mij mee.

Sjema Jisraël, Adonai Elohenoe, Adonai Echad.

Hoor Israël, de Eeuwige is onze God, de Eeuwige is Eén.

Am Yisrael Chai.

Dank u wel."

 (Lees nog meer over de Kristallnachtherdenking op de pagina Nieuws)